Giải mã cuộc đấu trí lịch sử tại Paris qua hai ấn phẩm đặc biệt
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa ra mắt hai ấn phẩm đặc biệt: “Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam” của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và “Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris” của tác giả Lưu Văn Lợi, Nguyễn Anh Vũ. Sách do Công ty Cổ phần Sách Omega Việt Nam phát hành. Đây là những tư liệu lịch sử quý giá, tái hiện sinh động cuộc đấu trí cam go trên bàn đàm phán Paris, qua đó làm sáng rõ nghệ thuật ngoại giao “vừa đánh, vừa đàm” và khẳng định bản lĩnh, trí tuệ, khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam.
Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký ngày 27/01/1973 tại Paris (Pháp) là một trong những văn kiện ngoại giao quan trọng của thế kỷ XX, đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi này là kết tinh sức mạnh toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời là kết quả của sự phối hợp giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, cùng sự ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của Việt Nam.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, giá trị và tầm vóc của Hiệp định Paris vẫn giữ nguyên ý nghĩa lịch sử và thời đại. Không chỉ là dấu mốc ngoại giao quan trọng, Hiệp định còn thể hiện ý chí kiên cường, tinh thần độc lập, tự chủ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Cuốn “Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam” đưa người đọc trở lại bàn đàm phán đầy cam go, qua góc nhìn của bà Nguyễn Thị Bình - nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia và để lại dấu ấn sâu đậm tại Hội nghị Paris.
Sách gồm hai phần. Phần thứ nhất tái hiện vai trò của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris, từ phong trào Đồng khởi, bước ngoặt Tết Mậu Thân 1968 đến quá trình đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” và bước vào giai đoạn quyết định trên bàn đàm phán. Phần thứ hai tập trung làm rõ ý nghĩa của Hiệp định Paris qua những trang viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Nguyễn Duy Trinh, Lê Đức Thọ, Nguyễn Hữu Thọ, Xuân Thủy, cùng một số bài viết, trả lời phỏng vấn của bà Nguyễn Thị Bình nhân các dịp kỷ niệm Hiệp định Paris.
Giá trị của tác phẩm không chỉ nằm ở việc tái hiện một sự kiện lớn mà còn ở cách kể chuyện giàu trải nghiệm. Từ ký ức của người trong cuộc, tác giả dẫn dắt người đọc theo dõi từng bước đi của tiến trình đàm phán, tạo cảm giác sống động như đang trở lại những thời khắc lịch sử. Lối viết dung dị, gần gũi góp phần rút ngắn khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại, đưa những trang sử vàng của dân tộc đến gần hơn với độc giả.
Nếu hồi ký của bà Nguyễn Thị Bình mang đậm dấu ấn cá nhân thì “Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris” lại phác họa sắc nét bức tranh toàn cảnh về hậu trường ngoại giao đầy biến động. Dựa trên nguồn tư liệu phong phú, cuốn sách tái hiện các cuộc đấu trí căng thẳng giữa Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và Cố vấn Henry Kissinger. Sự kết hợp giữa hai góc nhìn từ những người tham gia đến tư duy phân tích hệ thống đã làm làm sáng rõ bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật ngoại giao Việt Nam trên hành trình kiên cường bảo vệ chân lý độc lập, tự do của dân tộc.
Hội nghị Paris là một trong những cuộc đàm phán kéo dài nhất trong lịch sử ngoại giao hiện đại, với 202 phiên họp công khai, 45 cuộc gặp riêng cấp cao, 500 cuộc họp báo và 1.000 cuộc phỏng vấn. Kết quả của tiến trình đấu tranh bền bỉ là việc ký kết Hiệp định Paris, mở ra cục diện mới cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đi đến thắng lợi hoàn toàn.
Với dung lượng hơn 400 trang, gồm 11 chương, cuốn sách không chỉ tái hiện các cuộc tiếp xúc bí mật Việt Nam - Hoa Kỳ và những vòng đàm phán căng thẳng, mà còn hệ thống hóa toàn bộ quá trình chuyển hóa từ chiến tranh sang hòa bình. Dựa trên tư liệu và lời kể của các nhà ngoại giao Lưu Văn Lợi, Nguyễn Anh Vũ, tác phẩm đi sâu phân tích chiến lược, những toan tính của phía Mỹ, đồng thời làm rõ phương sách đối phó linh hoạt nhưng kiên định của Việt Nam qua từng giai đoạn.
Tiến trình đàm phán được trình bày theo trình tự thời gian, từ bước ngoặt năm 1968 khi Mỹ buộc phải chấm dứt ném bom miền Bắc, qua giai đoạn “Việt Nam hóa chiến tranh”, các cuộc thương lượng bí mật, đến những vòng mặc cả căng thẳng trước khi đi tới ký kết. Qua đó, tác phẩm khẳng định một chân lý: hòa bình là kết quả của quá trình đấu tranh kiên cường, khôn khéo và bản lĩnh chính trị.
Qua Lời tựa của tác giả Lưu Văn Lợi, tư duy về hòa bình được thể hiện rõ: đó là giá trị cao quý, đòi hỏi các quốc gia tôn trọng chủ quyền của nhau và từ bỏ việc sử dụng vũ lực. Bên cạnh đó, những trao đổi với các học giả và cựu quan chức Mỹ, trong đó có Robert McNamara góp phần làm rõ khác biệt trong nhận thức giữa các bên, đồng thời gợi mở những suy ngẫm về các cơ hội hòa bình từng bị gỡ bỏ trong lịch sử.
Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, các bài học từ Hội nghị Paris và Hiệp định Paris năm 1973 vẫn giữ nguyên giá trị. Hai cuốn sách không chỉ là nguồn tư liệu lịch sử quý mà còn góp phần khẳng định ý nghĩa trường tồn của Hội nghị Paris - một mốc son ngoại giao, nơi hội tụ ý chí độc lập, khát vọng hòa bình cùng bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế./.