Khúc hát ngợi ca vẻ đẹp người phụ nữ Việt Nam

1 Lịch sử Việt Nam là lịch sử nối tiếp của những cuộc chiến tranh giữ nước. Từ ngàn đời, con dân đất Việt đã đoàn kết, chung sức, vượt qua muôn vàn gian khó để chiến thắng kẻ thù xâm lược. Trong dòng chảy ấy, phụ nữ “đóng góp một nửa chiến công và xương máu để làm nên sự bình yên của đất nước hôm nay” (tr.123). Để khẳng định vai trò và đóng góp to lớn của người phụ nữ Việt Nam trong những cuộc chiến tranh vệ quốc, nhà văn - nhà báo Nguyễn Thị Vân Anh đã lựa chọn đưa vào tác phẩm những nhân vật lịch sử tiêu biểu như Huyền Trân công chúa - bậc kỳ nữ đất Thăng Long; nữ tướng Bùi Thị Xuân - người đàn bà oai dũng khiến kẻ thù khiếp sợ; chị Trần Thị Lý - người con gái anh hùng của đất Quảng, cùng rất nhiều người phụ nữ bình dị, lặng lẽ đi qua chiến tranh, lặng lẽ hiến dâng tuổi xuân cho đất nước. Dù xuất thân và hoàn cảnh khác nhau, họ đều mang trong mình phẩm chất anh hùng, bất khuất, có những đóng góp lớn lao và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.

Tiêu biểu cho phẩm chất ấy là nữ tướng Bùi Thị Xuân - vị tướng đứng đầu nhóm Tây Sơn ngũ phụng thư. Cùng các nữ tướng Bùi Thị Nhạn, Nguyễn Thị Dung, Trần Thị Lan, Huỳnh Thị Cúc và năm nghìn nữ binh tinh nhuệ, bà đã góp phần tạo nên tinh thần quật khởi của phong trào nông dân Tây Sơn, lập nên những chiến công hiển hách, làm sụp đổ các thế lực phong kiến tồn tại hàng trăm năm; đặc biệt khiến quân Xiêm (trận Rạch Gầm - Xoài Mút) và quân Thanh (trận Đống Đa lịch sử) khiếp đảm. Dưới lá cờ Tây Sơn, nữ tướng hiện lên “oai nghiêm trên bành con bạch tượng (voi trắng). Hộ tống bên bà là hàng trăm con voi chiến oai hùng lừng lững như quả đấm thép khổng lồ và rầm rập phía sau là năm ngàn tinh binh lăm lăm gươm giáo nhằm thẳng vào quân địch. Chỉ mới giáp trận đánh, nhìn thấy sự oai hùng của binh đoàn Bùi Thị Xuân đã kinh hồn bạt vía. Chưa đánh, chúng đã tháo chạy” (tr.72-73). Hình ảnh người đàn bà Việt kiêu dũng cưỡi voi xung trận trở thành tượng đài lịch sử, là tấm gương sáng để các thế hệ mai sau mãi tự hào, ngưỡng vọng. Khi thất thế, rơi vào tay Nguyễn Ánh, bà vẫn hiên ngang cùng chồng (Phó tướng Trần Quang Diệu) và con đón nhận mọi cực hình. Cái chết bi tráng của liệt nữ họ Bùi trở thành biểu tượng rực rỡ cho tinh thần anh hùng, bất khuất của phụ nữ Việt Nam.

Nếu chiến công của Bùi Thị Xuân được ghi dấu trong sử sách thì chiến công của Huyền Trân công chúa lại thầm lặng mà vĩ đại. Nàng không cầm gươm ra trận nhưng những gian khổ phải gánh chịu còn nặng nề hơn người trực tiếp xông pha nơi chiến địa. Chỉ bằng vẻ đẹp, tài đức và trí tuệ, nàng đã hoàn thành sứ mệnh cao cả, mang về cho Đại Việt hai châu Ô, Lý; góp phần thực hiện khát vọng mở mang bờ cõi mà trước đó các đấng mày râu với binh hùng tướng mạnh nhiều lần xuất trận nhưng đại nghiệp vẫn chưa thành. Sự hòa quyện giữa nhan sắc và trí tuệ giúp nàng trở thành sứ giả hòa bình, tạo dựng cây cầu văn hóa kết nối hai dân tộc Việt - Chiêm, vừa làm tỏa sáng vẻ đẹp văn hóa Thăng Long, vừa tiếp nhận tinh hoa xứ người để giữ vững hòa bình cho cả hai quốc gia.

Nối tiếp truyền thống anh hùng bất khuất của các bậc liệt nữ trong sử sách là những người phụ nữ thời hiện đại. Đó là chị Trần Thị Lý - nữ giao liên nhỏ bé ở Điện Bàn, Quảng Nam. Gia đình chị có bảy anh em thì năm người là liệt sĩ. Khi bị địch bắt, phải đối mặt với đủ mọi cực hình tra tấn nhưng chị vẫn kiên trung, bất khuất, giữ vững khí tiết người cộng sản. Cuối cùng, chị đã chiến thắng và trở về trong vòng tay yêu thương của nhân dân cả nước.

Bên cạnh những tên tuổi được lịch sử ghi danh, cuốn sách còn khắc họa nhiều “anh hùng vô danh” - những người phụ nữ âm thầm góp tuổi xuân cho Tổ quốc. Đó là cô giáo Trần Thị Hường, chị Hai Thảo, chị Hai Trợ, chị Kim Phụng (Việt kiều Campuchia), chị Quế, bà Thảo - vợ liệt sĩ, bà Đào - nữ thanh niên xung phong chịu nỗi oan “không chồng mà chửa”. Đó là họa sĩ - chiến sĩ Giáng Hương trong kháng chiến chống Mỹ, hay Thiên Hương - nữ bác sĩ mũ nồi xanh thế kỷ XXI tự nguyện đến Nam Sudan gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Mỗi người một hoàn cảnh, một cách cống hiến nhưng tất cả đều anh dũng, kiên cường, sẵn sàng tận hiến cho Tổ quốc.

2 Theo tác giả Nguyễn Thị Vân Anh, “Những người đàn bà đi qua chiến tranh chính là những người thiệt thòi nhất. Họ phải hy sinh nhiều thứ” (tr.115) và “nói về sự hy sinh thì đó là con số mà khó có thể đo đếm được” (tr.123). Trong chiến tranh, mất mát là điều khó tránh khỏi nhưng sự hy sinh của phụ nữ lặng lẽ hơn và nỗi đau họ gánh chịu cũng nặng nề hơn. Với người đàn bà, tình yêu, hạnh phúc và mái ấm gia đình luôn thiêng liêng, vậy mà Huyền Trân công chúa vì đại cục đã từ bỏ mối tình đẹp, rời kinh thành Thăng Long hoa lệ để đến miền đất xa lạ, sống với người đan ông xa lạ, trong ánh mắt kỳ thị của những con người xa lạ. Trớ trêu thay, khi nàng vừa tạm yên phận thì nhà vua băng hà. Mặc dù được cứu thoát và trở về cố quốc, nhưng ở tuổi đôi mươi, không chồng, không con, người đàn bà thông minh, đa cảm, tài hoa, đẹp nghiêng nước nghiêng thành vẫn chọn xuống tóc đi tu tại chùa Nộn.

Bi kịch của nữ tướng Bùi Thị Xuân còn đau đớn hơn khi bà phải chứng kiến chồng và con gái bị Nguyễn Ánh xử cực hình. Nuốt nước mắt vào trong, bà tự cuốn vải trắng quanh mình và con gái để khi chịu hình phạt không bị lõa lồ, rồi bình thản đón nhận cái chết bi tráng - một cái chết khiến người đọc xúc động, nghẹn ngào.
Sau chiến tranh chống Mỹ, nhiều phụ nữ trở về từ mặt trận phải đối diện với những di họa khốc liệt: tuổi xuân, nhan sắc, khát vọng làm vợ, làm mẹ bị tước đoạt. Đặc biệt, hậu quả của chất độc da cam tiếp tục ám ảnh, hủy hoại đời sống làm vợ, làm mẹ của họ và dai dẳng truyền sang cả các thế hệ con cháu.

Còn biết bao hy sinh âm thầm khác của những vọng phu đằng đẵng ngóng chồng, những người mẹ đơn thân suốt đời chăn đơn gối chiếc. Những đóng góp và hy sinh ấy đã tô thắm truyền thống yêu nước, bất khuất, kiên cường của phụ nữ Việt Nam qua các thời đại.
Không khô khan, cuốn sách hấp dẫn nhờ những câu chuyện có thật về những con người có thật, được kể bằng giọng văn mộc mạc, mềm mại, giàu thiên tính nữ. Cách đặt nhan đề giàu sức gợi, cách chọn chi tiết đắt giá, cùng trường liên tưởng tinh tế giúp tác giả chỉ với 200 trang sách đã bao quát được chiến công, hy sinh và phẩm chất anh hùng của phụ nữ Việt Nam ở mọi thời đại, từ những chiến công trực diện đến những cống hiến thầm lặng.

Với cái kết rất nhẹ nhàng và có hậu bằng sự gặp gỡ giữa họa sĩ - chiến sĩ Giáng Hương và những người ở bên kia chiến tuyến để “cùng hướng tới tương lai, để mảnh đất năm xưa được hồi sinh và mãi mãi xanh tươi”, “Những người đàn bà đi qua chiến tranh” cho thấy đây xứng đáng là một khúc hát ngợi ca vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam./.

PGS. TS Trần Thị Trâm